Rodzaje gramatyczne w języku polskim – Jak je rozpoznać?

Kiedy uczysz się polskiego, szybko zauważysz, że słowa takie jak „mały”, „mała” i „małe” oznaczają to samo – „small” – ale mają inną końcówkę. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta: w języku polskim istnieją rodzaje gramatyczne, które wpływają na to, jak odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, ale i inne części mowy. W tym wpisie wyjaśnię, czym są rodzaje gramatyczne, jak je rozpoznać i jak ich używać w praktyce.

Ile jest rodzajów gramatycznych?

W języku polskim mamy trzy rodzaje w liczbie pojedynczej i dwa w liczbie mnogiej.

Liczba pojedyncza

• Rodzaj męski – np. chłopiec, kot, komputer

• Rodzaj żeński – np. dziewczyna, książka, kawa

• Rodzaj nijaki – np. dziecko, okno, mleko

Liczba mnoga

Rodzaj męskoosobowy – słowa rodzaju męskiego związane tylko z ludźmi (zawody, członkowie rodziny, narodowości, np. kierowcy, bracia, Polacy, mężczyźni, koledzy)

Rodzaj niemęskoosobowy – wszystkie inne słowa: słowa rodzaju żeńskiego, nijakiego i słowa rodzaju męskiego niezwiązane z ludźmi (zwierzęta i rzeczy, np. kobiety, koty, telefony, mieszkania)

Jak rozpoznać rodzaj?

Rzeczowniki:

Zazwyczaj końcówka informuje nas o rodzaju rzeczownika i przymiotnika.

– a → rodzaj żeński (kawa, szkoła)

– spółgłoska → rodzaj męski (dom, kot)

– o, – e, – ę, – um → rodzaj nijaki (dziecko, słońce, imię, muzeum)

Uwaga! Są wyjątki, np. mężczyzna – kończy się na „-a”, ale jest rodzaju męskiego, bo to mężczyzna. Słowa rodzaju męskiego kończące się na – a, są związane z ludźmi i zawodami: mężczyzna, kolega, dentysta, kierowca itd. 

Mamy też wyjątki w rodzaju żeńskim. Słowa takie jak krew lub sól, mimo, że kończą się na spółgłoskę, są rodzaju żeńskiego. W tym wyjątku jest też jedna reguła. Słowa z końcówką – ość, np. radość, miłość, aktywność są rodzaju żeńskiego. 

Przymiotniki: 

Przymiotniki dostosowują się do rodzaju rzeczownika.

rodzaj męski: – y, – i → duży dom, drogi telefon

rodzaj żeński: – a → wysoka kobieta

rodzaj nijaki: – e, – ie → duże mieszkanie, polskie jedzenie

Rodzaje gramatyczne to jeden z fundamentów języka polskiego. Na początku mogą wydawać się trudne do zapamiętania, ale z czasem będziesz je rozpoznawać automatycznie.